Dünya Bankası, yapay zeka ürünleri ve çip ihracatındaki güçlü ivmeyi gerekçe göstererek Doğu Asya ve Pasifik bölgesi için 2026 büyüme tahminini %4,5'e yükseltti. Kuruluş, bölge büyümesinin büyük oranda yapay zeka sektörüne dayandığını, özel kredi piyasaları ve sermaye harcamalarındaki olası tersine dönme risklerine karşı dikkatli olunması çağrısı yaptı.
Dünya Bankası, yayımladığı son raporunda Doğu Asya ve Pasifik (EAP) bölgesinin 2026 yılı büyüme tahminini Nisan ayındaki projeksiyonlarına kıyasla 0,3 puan artırarak %4,5 seviyesine çıkardı. Kuruluş, büyümenin 2027 yılında %4,4'e, 2028 yılında ise %4,3'e yavaşlamasının beklendiğini kaydetti. Bölgesel toparlanmanın arkasındaki ana motorun yapay zeka odaklı imalat ve ihracat olduğu vurgulanırken, büyümenin bu alanda yoğunlaşmasının ciddi konsantrasyon riskleri barındırdığına dikkat çekildi.
Yapay Zeka Odaklı İhracat ve Bölgesel Ayrışma
Rapora göre, aralarında Çin, Vietnam, Endonezya, Malezya, Filipinler ve Tayland'ın bulunduğu 23 ekonomide yapay zeka dışı ticaret büyümesi zayıf veya negatif seyrediyor. Buna karşılık, yapay zeka ile doğrudan ilgili ürünler, bölge ekonomilerinin toplam ihracat artışının yarısından fazlasını, Malezya, Filipinler, Tayland ve Vietnam gibi ülkelerde ise %70'inden fazlasını sırtladı. Bahsi geçen altı ülke, nisan ayına kadar olan 12 aylık süreçte toplam 1,4 trilyon dolarlık yapay zeka bağlantılı mal sevkiyatı gerçekleştirdi.
Bölge genelindeki revizyonlarda en dikkat çekici artış Vietnam'da yaşandı; ülkenin büyüme tahmini 1,1 puanlık artışla %7,4'e çıkarıldı. Öte yandan Tayvan istatistik bürosu da yapay zeka talebi doğrultusunda 2026 büyüme beklentisini %9,6'dan %11'e revize etti. Güney Kore'de ise resmi verilere göre eylül ayı ihracatı %83,5 artarak 120,9 milyar dolarlık rekor seviyeye ulaştı ve bu sevkiyatların yarısını yarı iletken çip ihracatı oluşturdu. Piyasalar üzerindeki bu yoğunlaşmanın bir yansıması olarak, yalnızca Samsung ve SK Hynix adlı iki çip üreticisinin, nisan ayı sonu itibarıyla Kospi endeksinin toplam değerinin %43'ünü oluşturduğu raporda yer aldı.
Sermaye Harcamaları ve Özel Kredi Piyasalarındaki Şeffaflık Endişesi
Dünya Bankası raporu, asıl riskin harcama tarafında kümelendiğini belirtti. Küresel çapta yapay zeka sermaye harcamalarının ABD GSYH'sinin yaklaşık %6'sına ulaştığı, bunun 2000 yılındaki bilgi teknolojileri yatırım zirvesiyle benzer oranlar taşıdığı ve her iki önceki döngüden daha hızlı yükselerek hız kazanmaya devam ettiği ifade edildi. Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) da haziran ayındaki yıllık raporunda, bu patlamanın ölçeği ve hızının 1990'lardaki dot-com çılgınlığını ve diğer maniaları andırdığı uyarısında bulunmuştu.
Özellikle finansman yapısının getirdiği belirsizlikler raporda ön plana çıktı. 2025-2028 dönemi için planlanan 2,9 trilyon dolarlık yapay zeka sermaye harcamasının 800 milyar dolarının özel kredi piyasalarından sağlanması bekleniyor. Yapay zeka odaklı borç verme faaliyetleri 2025 yılında önceki beş yıllık ortalama olan %18'den %34'e yükselirken, banka bu piyasaların daha az şeffaf olduğunu, portföylerin bu yıl düşüşler, çıkışlar ve temerrütler yaşadığını ve henüz ciddi bir ekonomik düşüş döneminde test edilmediğini vurguladı.
Para Politikası Sıkılaşması ve Küresel Riskler
Bol likidite ortamının desteklediği yapay zeka patlamasının, büyük merkez bankalarının 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırımlarına gitmesiyle yavaşlayabileceği değerlendiriliyor. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) geçen ay üç yılı aşkın süredir ilk kez faiz artırması ve yıl sonuna kadar bir artış sinyali daha vermesi finansal koşulları sıkılaştırdı.
Dünya Bankası, yapay zeka alanındaki olası bir düzeltmenin sektör için tamamen bir çöküş anlamına gelmeyebileceğini, ancak yatırımların realize edilen talebin çok önünde gittiğini kaydetti. ABD'deki büyümede yaşanacak 1 yüzde puanlık bir yavaşlamanın, diğer gelişmekte olan piyasaların büyümesini yaklaşık 0,6 yüzde puan aşağı çekeceği, yatırım üzerindeki darbe etkisinin ise bunun iki katı olacağı hesaplandı. Ayrıca Malezya (%29,2) ve Filipinler (%20,7) gibi bazı ülkelerde bankaların döviz cinsinden yükümlülüklerinin GSYH'ye oranının yüksek seviyelerde bulunması, olası dış şoklara karşı hassasiyeti artırıyor.
