ABD tarım sektörünün toplam borcu bu yıl 605 milyar doları aşarak rekor seviyeye ulaştı. Ancak bankacılık sistemi dışındaki tedarikçi kredileri, ekipman bayileri ve kooperatif finansmanları, gerçek borç yükünün resmi rakamların oldukça üzerinde kalmasına yol açıyor.
ABD'de tarım üreticileri artan maliyetler ve daralan kâr marjlarıyla mücadele ederken, sektörün toplam borç yükü tarihi bir zirveye ulaştı. ABD Tarım Bakanlığı’nın güncel tahminlerine göre, enflasyondan arındırılmış tarımsal borç 2000 yılındaki 300 milyar dolar seviyesinden bu yıl 605 milyar doların üzerine çıktı. İki kattan fazla artış gösteren bu rakam, sektörün tarihindeki en yüksek borç seviyesine işaret ediyor.
Ancak Reuters’ın derlediği saha araştırmaları ve uzman değerlendirmeleri, resmi istatistiklerin tarımdaki gerçek borç yükünü olduğundan daha düşük gösterebileceğini ortaya koyuyor. Çiftçilerin iflas başvurularındaki artış ve bazı ticari bankaların kredi koşullarını sıkılaştırması, üreticileri geleneksel bankacılık sistemi dışındaki alternatif finansman kaynaklarına yöneltmiş durumda.
Kredi Koşullarının Sıkılaşması Alternatif Kanalları Büyüttü
Üreticiler yıllardır düşen ürün fiyatları, yüksek girdi maliyetleri ve daralan kâr marjlarıyla çalışıyor. Çin gibi büyük alıcılarla yaşanan ticaret gerilimleri ihracat pazarlarını baskılarken, jeopolitik riskler gübre ve yakıt maliyetlerini yukarı çekiyor. Bu mali baskılar altında bankaların kredi kriterlerini katılaştırması, çiftçileri tedarikçilere, tarım kooperatiflerine, ekipman üreticilerine ve finansal teknoloji şirketlerine itiyor.
Meridian Agribusiness Advisors ortağı Wesley Davis, son üretim sezonunda ABD’deki ticari çiftliklerin yaklaşık yarısının işletme giderleri için tedarikçilere veya alternatif kredi kuruluşlarına başvurduğunu, bu oranın bir önceki yıla göre yüzde 10 civarında artış gösterdiğini belirtiyor.
Alternatif finansman modelindeki büyümenin en somut örneklerinden biri, ülkenin en büyük tarım kooperatiflerinden Land O’Lakes'te görüldü. Şirketin CEO’su Beth Ford, geçen sonbaharda yaklaşık 100 milyon dolar olan taahhüt edilmiş kredi ve kredi limitlerinin, 2027 üretim yılı için 1 milyar doları aştığını açıkladı.
Resmi Veriler Borcun Tamamını Neden Kapsayamıyor?
Tarım Bakanlığı, tarımsal borçları geleneksel olarak bankaların, Farm Credit kurumlarının ve diğer kredi kuruluşlarının düzenleyici kurumlara bildirdiği veriler üzerinden takip ediyor. Tedarikçi kredilerinin ölçümü ise üreticilere gönderilen kapsamlı anketlere dayanıyor. Ancak bu anketlere katılım oranındaki düşüş dikkat çekiyor; 2009 yılında yüzde 68 seviyesinde olan anket katılım oranı 2025 yılı itibarıyla yüzde 33'e geriledi.
Orta Batı ve Güney eyaletlerinde faaliyet gösteren 52'den fazla ticari ölçekli tarla bitkileri üreticisiyle yapılan görüşmeler, çiftçilerin çok sayıda bağımsız kredi limiti kullandığını ortaya koydu. Çoğu üretici 7 ila 10 ayrı kredi limiti kullanırken, bazılarında bu rakam 30'u aşıyor. Iowa eyaletindeki bir aile işletmesi, ekipman bayilerinin her yeni makine alımı veya kiralamasında ayrı bir kredi limiti talep etmesi nedeniyle 42 ayrı kredi limitine sahip olduğunu bildirdi.
Kansas Eyalet Üniversitesi Tarımsal Finans Profesörü Jenny Ifft, Bakanlığın bireyler ve diğerleri kategorisinde 2025 için 45 milyar dolar olarak hesapladığı borç kaleminin gerçekte açıklanan tutarın iki ila üç katı olabileceğini tahmin ediyor. Öte yandan, 2024 yılında yayımlanan ve 14 tarım eyaletinde 2001-2019 dönemini kapsayan 4,4 milyondan fazla ekipman rehnini inceleyen hakemli bir araştırma, geleneksel sistem dışındaki ekipman kredilerinin resmi verilerdeki tutarın dört katına kadar çıkabildiğini kanıtladı.
Riskler Tarım Dışı İşletmelere Yayılabilir mi?
Bakanlık Ekonomik Araştırmalar Servisi’nde vekaleten yönetici yardımcılığı yürüten Jeffrey Hopkins, tedarikçi finansmanı gibi görünen bazı borçların arka planda ticari bankalar veya Farm Credit System tarafından sağlandığını ve bu nedenle düzenleyici kurumlara bildirilen mevcut federal verilerde yer aldığını ifade ediyor.
Bakanlık, ölçüm açığını kapatmak amacıyla üretici anketlerini kendi kredi kayıtlarıyla çapraz referansa tabi tutuyor ve alternatif kredi piyasasının büyüklüğünü haritalandıran yeni araştırmalara finansman sağlıyor. Bu çalışmalara ilişkin sonuçların iki yıl içinde netleşmesi hedefleniyor.
Ancak uzmanlar, müşterilerine doğrudan kredi sağlayan tedarikçi ve perakendecilerin ciddi bir ek risk üstlendiğine dikkat çekiyor. Özellikle teminatsız kredilerdeki olası bir geri ödeme krizi, finansal sıkıntıların yalnızca çiftçilerle sınırlı kalmayıp tarımla bağlantılı tüm tedarik ve perakende ekosistemine sıçramasına yol açabilir.
